About Sitamarhi

सीतामढ़ी के बारे में

जनक नंदिनी सीता की जन्मभूमि - The Birthplace of Goddess Sita

Location / स्थान

Bihar, India

Population / जनसंख्या

34.23 Lakh

Area / क्षेत्रफल

2199 sq km

Established / स्थापना

11 Dec 1972

इतिहास और विरासत

History & Heritage of Sitamarhi

रामायण से जुड़ाव | Ramayana Connection

सीतामढ़ी का नाम देवी सीता के नाम पर पड़ा है। पौराणिक कथाओं के अनुसार, राजा जनक ने यज्ञ भूमि की जुताई करते समय धरती से एक कन्या को प्राप्त किया, जिसका नाम सीता रखा गया। यह पावन भूमि त्रेतायुग से जुड़ी हुई है।

Sitamarhi is named after Goddess Sita. According to legend, King Janak discovered a baby girl while ploughing the sacrificial ground. She was named Sita, and this sacred land has been revered since the Treta Yuga.

विदेह राज्य और मिथिला | Videha Kingdom

सीतामढ़ी प्राचीन विदेह राज्य का भाग था, जिसकी राजधानी जनकपुर (वर्तमान नेपाल) थी। यह मिथिला क्षेत्र का अभिन्न अंग है जो अपनी समृद्ध सांस्कृतिक विरासत, मैथिली भाषा और मधुबनी कला के लिए विश्व प्रसिद्ध है।

Sitamarhi was part of the ancient Videha Kingdom with its capital at Janakpur (now in Nepal). It is an integral part of the Mithila region, world-famous for its rich cultural heritage, Maithili language, and Madhubani art.

Quick Facts / संक्षिप्त जानकारी

राज्य / State बिहार / Bihar
प्रमंडल / Division तिरहुत / Tirhut
मुख्यालय / HQ सीतामढ़ी / Sitamarhi
भाषा / Language मैथिली, हिंदी / Maithili, Hindi
लोक सभा / Lok Sabha सीतामढ़ी / Sitamarhi
विधान सभा / Vidhan Sabha 8
प्रखंड / Blocks 17
पंचायत / Panchayats 273
गाँव / Villages 845+
PIN कोड / PIN Code 843301
STD कोड / STD Code 06226
वाहन कोड / Vehicle Code BR-30
साक्षरता / Literacy 52.05%
क्षेत्रफल / Area 2199 sq km
जनसंख्या / Population 34.23 Lakh
स्थापना / Established 11 Dec 1972

17 प्रखंड / Blocks

All 17 blocks of Sitamarhi district

1

Sitamarhi Sadar (सीतामढ़ी सदर)

2

Dumra (डुमरा)

3

Runni Saidpur (रुन्नी सैदपुर)

4

Belsand (बेलसंड)

5

Pupri (पुपरी)

6

Bathnaha (बथनाहा)

7

Parihar (परिहार)

8

Sursand (सुरसंड)

9

Bairgania (बैरगनिया)

10

Bokhra (बोखड़ा)

11

Suppi (सुप्पी)

12

Majorganj (मेजरगंज)

13

Riga (रीगा)

14

Bajpatti (बाजपट्टी)

15

Choraut (चोरौत)

16

Nanpur (नानपुर)

17

Parsauni (परसौनी)

भूगोल और जलवायु

Geography & Climate of Sitamarhi

भूगोल / Geography

सीतामढ़ी जिला बिहार के उत्तरी भाग में स्थित है और नेपाल की सीमा से लगा हुआ है। यह गंगा के मैदानी भाग में आता है। बागमती, लखनदेई और अधवारा समूह की नदियाँ इस जिले से होकर बहती हैं।

Sitamarhi lies in northern Bihar, bordering Nepal. It falls in the Gangetic plain with rivers Bagmati, Lakhandei, and Adhwara group flowing through the district. The terrain is flat alluvial plain, making it highly fertile.

जलवायु / Climate

गर्मी / Summer

35-45°C

Mar-Jun

बारिश / Monsoon

25-35°C

Jul-Sep

शरद / Autumn

20-30°C

Oct-Nov

सर्दी / Winter

5-20°C

Dec-Feb

अर्थव्यवस्था और कृषि

Economy & Agriculture

मखाना / Makhana

Fox Nut - सीतामढ़ी मखाना उत्पादन में अग्रणी है। यह यहाँ का प्रमुख व्यावसायिक फसल है।

लीची / Litchi

Muzaffarpur के बाद सीतामढ़ी लीची उत्पादन में बिहार का दूसरा बड़ा जिला है।

गन्ना / Sugarcane

रीगा Sugar Mill के कारण गन्ने की खेती बड़े पैमाने पर होती है।

धान / Rice

मुख्य खाद्य फसल - बारिश के मौसम में बड़े पैमाने पर धान की खेती होती है।

रीगा Sugar Mill

Riga Sugar Mill जिले का सबसे बड़ा औद्योगिक प्रतिष्ठान है जो सैकड़ों लोगों को रोजगार देता है।

मछली पालन / Fishery

बागमती और अन्य नदियों के कारण मछली पालन यहाँ का प्रमुख व्यवसाय है।

बुनियादी ढांचा

Infrastructure & Facilities

15+

अस्पताल / Hospitals

20+

कॉलेज / Colleges

200+

स्कूल / Schools

100+

बैंक / Banks

8+

रेलवे स्टेशन

NH 104, NH 77

NH / राष्ट्रीय राजमार्ग

50+

डाकघर / Post Offices

200+

मोबाइल टावर

ऐतिहासिक समयरेखा

Historical Timeline of Sitamarhi

त्रेतायुग

Treta Yuga

राजा जनक द्वारा सीता जी का प्राकट्य - Appearance of Goddess Sita by King Janak

6th Century BC

छठी शताब्दी ई.पू.

विदेह राज्य का हिस्सा - Part of Videha Kingdom under Mithila

16th Century

16वीं शताब्दी

मुगल काल में सीतामढ़ी का उल्लेख - References during Mughal period

1908

ब्रिटिश काल

मुजफ्फरपुर जिले का उपखंड - Sub-division of Muzaffarpur during British era

1934

भूकंप

भयंकर भूकंप से भारी क्षति - Devastating earthquake caused massive damage

11 Dec 1972

जिला गठन

मुजफ्फरपुर से अलग होकर स्वतंत्र जिला बना - Carved out as independent district

1987

बाढ़

भीषण बाढ़ से जिले को भारी नुकसान - Severe floods caused huge damage

2014

विकास

Janki Mandir का जीर्णोद्धार और विकास कार्य - Renovation and development of Janki Mandir

कैसे पहुँचें

How to Reach Sitamarhi

रेल मार्ग / By Train

#e63946

सड़क मार्ग / By Road

#457b9d

हवाई मार्ग / By Air

#2a9d8f

पवित्र त्रिकोण

The Sacred Triangle — Sitamarhi, Punaura Dham & Janakpur

सीतामढ़ी का जानकी मंदिर और निकटवर्ती पुनौरा धाम दोनों देवी सीता की जन्मभूमि माने जाते हैं, जबकि सीमा पार नेपाल में स्थित जनकपुर वह स्थान है जहाँ माता सीता का विवाह भगवान राम से हुआ था। ये तीनों स्थल मिलकर एक "पवित्र त्रिकोण" बनाते हैं जो रामायण तीर्थयात्रियों के लिए अत्यंत महत्वपूर्ण है। बिहार सरकार की प्रस्तावित "सीतापुरम" परियोजना इस त्रिकोण को और सशक्त बनाएगी।

Janki Mandir in Sitamarhi and the nearby Punaura Dham are both revered as the birthplace of Goddess Sita, while Janakpur — just across the border in Nepal — is honoured as the place where Sita married Lord Rama. Together, these three sites form a "Sacred Triangle" central to the Ramayana pilgrimage circuit, one the Bihar government's proposed "Sitapuram" development at Punaura Dham aims to strengthen further.

प्रमुख व्यक्तित्व

Notable People from Sitamarhi

देवेश चंद्र ठाकुर

Devesh Chandra Thakur

Member of Parliament for Sitamarhi since June 2024; formerly Chairman of the Bihar Legislative Council.

राम चरित्र राय यादव

Ram Charitra Rai Yadav

Freedom fighter and social worker known as the "Gandhi of Sitamarhi"; first MLA of the Sursand assembly constituency.

नागेंद्र प्रसाद यादव

Nagendra Prasad Yadav

Indian National Congress politician elected to the Lok Sabha from Sitamarhi.

Developed By

Mukesh Kumar

Mukesh Kumar

Software Engineer